Cuối tuần cuối thành phố (1)

Đã đăng trên Tuổi Trẻ ngày 18/4/2010

Vì không có tiền nên dạt ra ngoại ô nói nhảm.

1. Những thành phố mù loà

Lúc trời mưa tôi thường che ô đi lối thẳng giữa những hàng gạch lát vỉa hè Đài Bắc, những viên gạch lát gồ lên giữa vỉa hè một đường thẳng dễ nhận ra, dành cho người mù. Lúc trời mưa tôi mượn lối đi không bị trơn trượt của người loà.

Nhưng tôi không bao giờ đỗ chiếc xe đuôi dài cao nghều khó xoay trở của mình vào chỗ đỗ xe của người tàn tật, cũng không bao giờ chiếm chỗ của người tàn tật trên lối đi, cầu thang, ghế ngồi. Tôi thà đứng trên xe bus chứ không ngồi lên chỗ ngồi tốt dành cho người di chuyển khó khăn. Càng không bao giờ dùng tranh nút bấm qua đường của người khuyết tật cho dù phải chờ đèn đỏ băng qua ngã tư quá lâu. Tất nhiên, càng không bao giờ chiếm nhà tắm rộng rãi cuối tầng ký túc của người tàn tật, không chiếm toa-lét sạch rộng của người khuyết tật.

Nhưng đó là ở một thành phố khác.

Xứ sở tôi không có chỗ cho tôi lựa chọn. Vì xứ sở tôi đã mù loà.

Đã không dành cho người mù một viên đá lát chỉ đường. Không cho phép người tàn tật tới rạp chiếu phim bằng cách dựng những bậc cầu thang không lối xe lăn. Kỳ thị người kém may mắn bằng cách xây những nhà vệ sinh mà họ không đi lọt nổi qua cửa, những công trình công cộng mà người khuyết tật, mù, thọt, cụt, liệt chỉ có thể hình dung mà không thể tiếp cận.

Vì những kiến trúc lớn như thành phố, nhỏ như một công trình, đã không dành bất kỳ một chút không gian nào cho người khuyết tật sử dụng. Thứ không-gian-không-chướng-ngại thuận tiện cho người khuyết tật sinh sống, hoà nhập xã hội, làm việc, vui chơi, sinh hoạt chung.

Có thể người Việt lạc quan, cho rằng 100% giống nòi đều lành lặn.

Có thể người Việt yếm thế, cho rằng 100% người đã không lành lặn chớ nên phô vẻ khiếm khuyết của mình ra xã hội. Đã què cụt rồi, ra phố làm chi!

Nhưng tôi thì tin lý do 100% là những kiến trúc sư đó mù loà trước đồng bào, những Chủ tịch thành phố vô cảm với cuộc đời thiệt thòi của một bộ phận người dân. Những quy hoạch đô thị mới thừa chung cư nhưng thiếu cả nhà trẻ công viên đi kèm cho người lành thì nói chi tới không gian sống cho người tàn tật. Và những người như chúng ta đã câm điếc trước những tiếng kêu câm lặng của người khuyết tật trước không gian sống chật hẹp giữa đô thị Việt Nam.

Quy hoạch đô thị bây giờ có phải đã lãng quên người tàn tật? Gạt người khuyết tật ra khỏi cuộc sống đô thị khác gì phản bội lại chính những giá trị xã hội cần vươn tới, mù loà tự nguyện một cách thực dụng?

Không tin, bạn thử đi trên phố, đếm xem có mấy toà nhà đặt đường lên thẳng dốc cho xe lăn, có mấy công trình có nhà vệ sinh cho người khuyết tật, có mấy nhà vệ sinh có nút bấm khẩn cấp cứu trợ người khuyết tật nếu gặp khó khăn, có mấy nhà hát dành hàng ghế đặc biệt rộng và không ghế cho người ngồi xe lăn, có mấy lối vào công viên có tay vịn cho người què, có mấy siêu thị dành lối cho người tàn tật vào mua sắm, xe bus nào có cửa mở cho xe lăn?

Tất nhiên trừ một chỗ còn khả dĩ, là bệnh viện, nơi có đường đi dành cho những người đã thẳng cẳng trên cáng cứu thương bốn bánh.

Phúc lợi xã hội không phải chỉ là tiền lương, trợ cấp. Tính nhân bản của một xã hội không phải chỉ là lắm biểu ngữ, nhiều lễ kỷ niệm hoài cổ, có Hội Đoàn dành cho từ người già phụ nữ tới trẻ em quàng khăn. Chăm sóc người khuyết tật không có nghĩa là tới uý lạo tặng quà hàng năm.

Bởi nếu không dành không gian đô thị, họ sẽ không bao giờ hoà nhập được với đời sống lành lặn. Nếu không có quy định khả thi về kiến trúc thiết kế công trình xây mới buộc phải xem xét đến đối tượng người sử dụng bị tàn tật, thì người tàn tật mãi mãi ở đậu trong nhà người lành. Nếu không bắt buộc những công ty lớn dành một tỉ lệ vài phần nghìn cho lao động khuyết tật, họ sẽ khó có cơ hội bước ra khỏi số phận họ. Đẩy người khuyết tật về vỏ ốc gia đình, đùn trách nhiệm chăm sóc người khuyết tật cho người thân có lẽ là một cách buồn bã nhất mà tôi biết, tước những quyền đáng lẽ họ được có trong xã hội này. Hoặc nói cách khác, ta lành lặn sống nên không để ý rằng ta đang hồn nhiên chiếm cứ cả không gian nhỏ nhoi dành cho người khuyết tật.

Một xã hội đã mù loà trước những người cần tới xã hội nhất.


Comment cua ban Se Con:

Tôi là 1 KS xây dựng, xin được khẳng định là số công trình công cộng có tính đến lối đi ,.. cho người tàn tật không đến 1% tại tp HCM, chứ chưa nói đến các tỉnh thành khác. Đụng đến nghề nghiệp thì các bạn tự ái nhưng xin hãy thật lòng rằng kiến trúc & quy hoạch đô thị VN đi sau các nước khác mấy chục năm nên bây giờ tp HCM như 1 mớ hỗn độn và trường kiến trúc có kiến trúc thật phản cảm (sự thật mất lòng, sorry c
ác bạn nhé) Không thể đổ lỗi do nghèo, do ý chủ đầu tư, vì bạn ơi mình còn có cái tâm nghề nghiệp và tính trách nhiệm. Việc xét đến yếu tố người tàn tật chỉ mới có vài năm nay thôi, đa số do tư vấn nước ngòai yêu cầu hoặc được thiết kế theo tiêu chuẩn nước ngoài,nếu họ 0 làm thế thì chưa chắc người Việt mình đã quan tâm đâu. Nếu bạn nào thấy bực mình trước bài viết hãy thử mượn 1 chiếc xe lăn và khởi hành 1chuyến du lịch vòng quanh tp HCM nhé, nếu cố gắng bạn sẽ đi được 300m, good luck

Sunday July 6, 2008 – 01:49am (ICT)

127 Comments

  1. ở mỹ mọ thứ đều quy cũ đến kỳ lạ, sn xe but ngang với chiều cao vỉa h, ti xế chỉ cần bấm nt l tấm sắt vươn di ra rồi xe lăn từ từ tiến vo, dy ghế được bật ln, xe lăn v chỗ trống đ, gi dy an ton lại, đến trạm muốn xuống th ci dy chung ngay tầm tay, người ngồi xe lăn khng kh nhọc g để ln xuống xe but, họ sinh hoạt như người bnh thường, chẳng cần ai gip đỡ m vẫn thoải mi. vỉa h lun c lối ln xuống cho người đi xe đạp, xe lăn v gờ nhm cho người m biết hết đoạn vỉa h để xuống lng đường, bạn c thể đi bộ, chạy xe đạp hay vn trượt, xe lăn lin tục m khng c đoạn no phải xuống lng đường đầy xe hơi (trừ những giao lộ). nhưng theo ti được biết nt văn minh ny đ c rất lu rồi, khi đ việt nam vẫn cn vua cha cai trị. đổ lỗi cho ai cũng bất cng, so snh việt nam với bất cứ nước no cũng bất cập, cc kiến trc sư cng khng đủ quyền hạn. giải toả nh mnh (ko c tiền đền b) để lm vỉa h rộng 2m cho người m th c ai chịu khng?

  2. Trn đời ny ci g cũng tiền, ở đu cũng vậy. Nhưng nếu mấy vị trn cao m c tầm nhn, c quy định, điều khoản hẳn hoi th thằng chủ đầu tư no cũng phải tun theo, mặc d khng muốn hehe… Do đ mới ni lm sao để c vị lnh đạo no c tm với mọi người chứ khng phải chỉ ln chức rồi tận sức vơ vt. Giữa thời buổi chữ ‘tiền’ ny, kh lắm… kh lắm. Mấy c ch khuyết tật rng chờ v hy mơ nếu cn ở VN… May qu, ti k lm bn XD… Bi ny hay lắm Trang Hạ ui!… biz..

  3. “một x hội m lo”?
    đồng l cc cng trnh XH cần quan tm đến lợi ch người khuyết tật nhưng VN vẫn đang l nước đang pht triển, đem so snh những cng trnh kiến trc rất hiện đại với cơ sở hạ tầng chỉ mới được sửa sang gần đy, thậm ch ở nhiều nơi dnh cho người lnh cũng ko đủ th ko hề cng bằng cho nước mnh.
    mấy hm vừa rồi thấy trn tiền phong c chm ảnh về nụ cười rất cảm động về nụ cười ấm p tinh thương ở viện dưỡng lo. Đ l cu trả lời r nhất về 1 x hội VN rất giu tnh thương.

  4. R gy sốc th mới gy ch được. Chứ nh nhẹ ni th… bố ai quan tm.
    Nhưng nhiều người c tật đổ cho nhau, đổ cho KTS, khổ thn, mấy cng trnh cng cộng m ko c g lin quan đến người khuyết th r t nhiều c lỗi mấy ng KTS cn g.
    Nhưng nếu chỉ c nơi no c mấy ng KTS nhng tay th đổ được. Chứ phần cn lại đng kể ko c bn tay mấy ng ny th đổ cho ai? Tiệm ăn bnh dn ko c chỗ cho người khuyết th tại ai, qun nước tại ai, nh mnh tự xy ko c chỗ đi vo cho hng xm khuyết tại ai? Bnh dn bnh thường thiết yếu nhất m cn ko đn cho/ ko dm nghĩ tới, th những người khuyết no mong đến nơi “c KTS”.
    Rồi đổ cho quan chức nh nước, thiếu tầm xa, quan chức chiếm mấy phần trăm? M sao ta cứ fai nhảy x cao đến thế, đụng tới được chưa m đi vượt? Thi th tự bảo bản thn, bảo những người quanh “lm g được th lm”, sửa nh mnh, tiệm mnh… trước đi.
    Mnh lm được g cho người khuyết chưa nhỉ? Đ dắt ai khuyết qua đường chưa? Đ đỡ ai ln xe bus chưa? Gặp người khuyết c dnh cho họ nh mắt bnh thường chưa? Tự nghĩ nn lm vậy trước.

  5. bi viết rất hay, d lời lẽ c đi cht cứng rắn lm vi bạn kiến hơi nng ruột hehehe. Ti hon ton đồng về nội dung bi viết của chị TH, cũng hon ton đồng về thi độ c nhn của chị trước thực tế, gay gắt l cn qu nhẹ, gi m cc nh quản l đ thị v kiến trc nước nh cũng gay gắt được như chị, đ l những người c quyền v c chuyn mn, vậy m cn chả c được một thi độ đng đắn. Ti cũng l dn kiến đy, nhưng bất bnh với trực trạng KT VN lắm. Comment của bạn BLUE cũng kh đủ rồi, ti chỉ muốn by tỏ sự đồng của mnh. Việt Nam khng ngho tiền đu cc bạn ạ, khng ngho một cht no, c ngho l ngho ci tm thi.
    xin lỗi cc bạn kiến đồng nghiệp (v cc bạn khc cng ngnh XD) một cng trnh bị ăn bớt th lm g cn tiền xy đường dốc cho người tn tật, thứ nữa l những chi tiết đ thuộc về cng năng bắt buộc c cho mọi cng trnh cng cộng, bỏ n đi l lm sai tiu chuẩn, bạn đừng nghĩ đ l ci g xa xỉ nh “bao nhiu mặt cn chưa xử l tốt đc do đkiện chung, sự ft triển của xhội… lm sao cn đạt đc những yu cầu xa xỉ như vậy?!?”–comment của bạn FROG. những chi tiết nhỏ nhặt cn chửa xong th lm sao xử l được tổng thể đy hả bạn? Điều ny th ti thấy c qu nhiều bạn kiến cũng đồng với ti trong những comment ở đy rồi.
    Hai nữa l, quản l xy dựng khng ra g nn cac chủ đầu tư đu c thm coi trọng kiến, đm ra kiến từ người c chuyn mn v tư vấn bị biến thnh thợ vẽ cho chủ đầu tư, ci ny th chẳng trch được cc bạn kiến
    Ba nữa l, ti tn thnh với kiến của bạn BLUE, tiền phc lợi x hội bị đt ti hết rồi, tiền thuế m chng ta phải trả cũng bị ăn cắp hết rồi, thế nn những tiện ch chung của XH khng được đầu tư😄, m người ta cũng chẳng muốn đng thuế nữa. bi viết của chị TH d c gay gắt, nhưng r rng l một suy nghĩ tm huyết, một bi viết ngắn th khng thể đề cập hết được mọi mặt của vấn đề, nhưng người c chuyn mn th qu hiểu những g chị muốn ni

  6. Chưa ni đến cng trnh thực tế.
    Đồ n tốt nghiệp của sv n cũng thường “qun” đưa yếu tố đ vo v nếu ai hỏi tới th l “sẽ rt kinh nghiệm”.

  7. mấy bi phn tch về ci hỗn độn ở qu nh của chị bi no cũng đnh trng tm hết. Hay gh vậy đ.

  8. chị, em vừa từ người lnh lặn trở thnh người khuyết tật đy, em đọc bi ny lần trước, cảm thấy đau xt, by giờ đọc lại, cảm xc khng thể tả được…

  9. chị ơi đời sống m, ci được ci mất, ni nghe chi tai chứ người ta c tiền thi…( em l những chủ đầu tư v một số nh xy dựng c khả năng)

  10. Cam on chi Trang Ha.Dung la xa hoi minh dang bi mu hoac co y bi mu.Van con rat nhieu su phan biet doi xu doi voi nhung nguoi khong may man .

  11. Đọc những bi viết của chị m tm hồn em trở nn nhẹ nhm hẳn . Ở đu cũng c người tốt người xấu phải khng chị. Em cũng muốn ni những điều như chị lu lắm rồi . Chị ở Đi nn tự do ngn luận , chứ ở VN chị c biết ci cu ” tự do trong khun khổ” khng ? Đu phải ai cũng khng biết hả chị , họ biết hết đ nhưng khng muốn ni thi . M ni đc j khi họ cho đ l điều bnh thường trong cuộc sống . Người Việt mnh giờ đa số chỉ muốn sống yn thn , khng muốn đụng chạm đến ai . Nhn ra thế giới m ước ao c đc 1/100 phc lợi m họ đc hưởng từ chnh phủ l cũng vui ri . Em sống lạc quan , lạc quan theo ci kiểu mạnh ai nấy sống . Muốn tồn tại trong x hội ny em khng thể lm j khc hơn . Họ ni th nhiều chứ c thấy lm đu , nhiều khi lm cho c . C thời gian em thật sự mất phương hướng trong cuộc sống ny . Em vẫn chỉ cn l một anh chng sinh vin . Ngay chnh ngnh GD của mnh cn qu nhiều ” vấn đề bn đi bn lại , bn tới bn lui ” m c thấy đu . Ci gọi l cải cch giao dục hay cải cch hnh chnh chỉ l biện php che mắt người dn . Chỉ c thấy tiền vo ti quan tham th khng bao giờ hết . Cn biện php chống tham nhũng th thấy ni nhiều , bắt vi vụ cho đnh đm ri lại đu vo đấy . Tống giam cửa trước rồi lại thả họ đi cửa sau . i ni ra th bao giờ mới hết . Mnh cứ ung dung sống giữa dng đời đầy bon chen v cạm bẫy …

  12. Ni j đy về XH của mnh . Ngồi trong giảng đường học đc rất nhiều điều hay lẽ phải , cả những triết l cao siu (ko muốn học cũng phải học ). Nhn ra thực tế th “đối nghịch lai 99%” . Ci j cũng dng thuật ngữ “đang pht triển” , “đang hon thiện” . Ni th nhiều nhưng chẳng thấy ai lm , ai cũng muốn kiếm tiền v ” mạnh ai nấy sống , ai chết mặc ai” . Người Việt ta khng muốn nhn vo thực tế th phải😀

  13. Ti sợ cch nhận xt 1 chiều của Trangha !đnh rằng x hội cn nhiều bất cập , song ngồi yu nước kiểu đ cũng ko ổn đu TH ah !Nhớ rằng mnh sinh ra ở đu bạn ơi !

  14. cam on chi, mot cach nhin vao su viec kha hay. Co the la gay gat nhung dung la nhieu nguoi – co ca em trong do:(!!- khong de y den khong gian danh cho nguoi tan tat, nhung thieu so ko co loi the nhu da so.
    can nhung bai viet nhu the de nhung doi mat khong luot qua cuoc song xung quanh mot cach tho o, vo cam chi a, du co goi len su bao bien hay phan doi.

  15. a, hom nay moi duoc thay chi o cu li gan. thich doi mat cua chi ghe. (chua gap chi ngoai doi khi nao), biet chi tu hoi hoc cap 2, 3 qua HHT cung voi Huong Dau Mua, doc lai chi qua vu Truong Sa, Hoang Sa qua blog cua ban em, hay that!!! Lon len cung thoi dai:P

  16. Mấy bi chị viết hay, cũng đng, nhưng chị dng giọng điệu gay gắt w. Với lại ko biết chị với người bạn khẳng định Tp.HCM ko tới 1% cng trnh c tnh đến lối đi cho người tn tật l đ đi thực tế được bao nhiu? Người bạn đ mạnh miệng qu. Em lm việc ở Q1 trung tm Tp, v hnh như bn knh xung quanh vi km, cc cng trnh lớn nhất Tp đều tập trung ở đy, ci no cũng c lối dnh cho người khuyết tật. ko tin th chị thử đi thực tế xem, đừng nghe ng bạn đ ni.

  17. Em thấy bi viết ny của chị rất hay v thiết thực. Những ai đang v tnh qun đi rằng trong x hội cn c một bộ phận người khng thể đi, đứng, lm việc bnh thường th khi đọc bi viết ny chắc chắn sẽ phải giật mnh suy nghĩ. Những ai biết thực tế đ v nằm trong đối tượng c thể tham gia khắc phục trực tiếp (thiết kế, xy dựng, ban hnh chnh sch, thực thi chnh sch…) hy vọng sẽ c thể bắt tay vo lun để đem lại một khng gian cho người khuyết tật chung sống bnh đẳng với người lnh lặn. Em đang học ở UK, ban đầu thấy rất ngạc nhin rằng tại sao “Bn ny nhiều người khuyết tật thế nhỉ, c khi nhiều hơn Việt Nam mnh.”. Sau đ th nhận ra ngay, rằng ở đy người khuyết tật lun được x hội đối xử bnh đằng từ chỗ đi vệ sinh, tới chỗ ngồi học, từ lối đi lại trong trường tới lối đi ra cng vin thư gin. Thế nn họ c cơ hội ra ngoi đường nhiều, v họ sống một cuộc sống khng bị kỳ thị. Ở Việt Nam, sinh ra l người khuyết tật cầm bằng như l sống trong bốn bức tường, v gia đnh c thm một thnh phần phụ thuộc. Hic.

  18. tại sao phải sorry v những lời ni của mnh c thể gy mất lng trong khi đ lại l 1 kiến hon ton đng nhỉ?? ti ght nhất ci “đức tnh” ny của dn Việt Nam, v cứ ngồi xin lỗi nhau, người th ku ca người kia th phn bua đổ tội cho người khc..cứ thế ny thi cả x hội Vit Nam khng biết bao giờ mới đi ln một x hội văn minh, cng bằng v dn chủ. Bản thn ti cũng l một Kts nhưng ti đọc những dng chị viết ti thấy đng lắm m khng chỉ nhưng cng trnh cng cộng, những qui hoạch đ thị của chng ta thiếu tnh nhn văn m ngay trong thiết kế của những căn nh m chng ta đang sở hữu, được quyền quyết định cũng thiếu những tnh nhn văn như thế. liệu đ c thể quy thnh BẢN CHẤT CỦA NGƯỜI VIỆT NAM L NHƯ VẬY KHNG NHỈ???

  19. tại sao phải sorry v những lời ni của mnh c thể gy mất lng trong khi đ lại l 1 kiến hon ton đng nhỉ?? ti ght nhất ci “đức tnh” ny của dn Việt Nam, v cứ ngồi xin lỗi nhau, người th ku ca người kia th phn bua đổ tội cho người khc..cứ thế ny thi cả x hội Vit Nam khng biết bao giờ mới đi ln một x hội văn minh, cng bằng v dn chủ. Bản thn ti cũng l một Kts nhưng ti đọc những dng chị viết ti thấy đng lắm m khng chỉ nhưng cng trnh cng cộng, những qui hoạch đ thị của chng ta thiếu tnh nhn văn m ngay trong thiết kế của những căn nh m chng ta đang sở hữu, được quyền quyết định cũng thiếu những tnh nhn văn như thế. liệu đ c thể quy thnh BẢN CHẤT CỦA NGƯỜI VIỆT NAM L NHƯ VẬY KHNG NHỈ???

  20. Thành phố mù lòa là câu chuẩn của T. H đấy. Người khuyết tật ở Vn chỉ có nước là phải biết bay thôi. Đúc kết lại 1 câu là người Việt ngu chứ không lạc quan gì cả. Tôi đã từng có những trăn trở, băn khoăn giống T. H. Đã từng ước ao nếu ở VN người kém may mắn sẽ may mắn như ở nước ngoài. Khi thấy trên vỉa hè người khuyết tật họ chủ động đẩy xe lăn. Họ tự tin vì họ không phải nhờ ai bế ẵm khi qua khu vực đèn xanh đỏ. Kể cả khi vào những khách sạn, nhà hàng. Họ, những người khuyết tật vô cùng tự tin và vui vẻ. Họ không phải khó nhọc che đậy ánh mắt thương hại của người khác. Vì họ đều được dành cho 1 lối đi riêng và tiện lợi hơn cả những người bình thường. Còn ở VN, thì ngược lại. Thât đáng buồn

  21. Em rất thích các bài viết của chị và hay theo dõi
    Chị viết bài này đúng lắm. Cá nhân em cho rằng điều quan trọng không phải mình nghèo hay không mà chính là cái tâm và trách nhiệm của mình với xã hội. Ở Việt Nam mình sống làm theo kiểu chộp giật, cái gì có lợi trước mắt thì làm mà không nghĩ cho thế hệ mai sau. Sự phát triển không bền vững sẽ khiến 1 cái cây đổ gục ngay khi gió vừa tới. Đến lúc cây đổ rồi thì người ta mới tỉnh ra được thì quá muộn

  22. Bài viết của chị Trang Hạ ngay thời điểm dư luận đang nóng lên vì Nick Vujicic đến Việt Nam. Người ta so sánh Nick với người tàn tật ở Việt Nam thế này thế kia … nhưng không biết đã có ai so sánh môi trường mà Nick sống với môi trường mà người tàn tật ở Việt Nam sống không? Em thấy ngưỡng mộ nhất là việc Nick có thể sống hạnh phúc đến thế, có được bao nhiêu tàn tật hay không tàn tật có thể sống yêu đời như thế?

        1. Nếu bạn nhận được mail nhắc lại của bài này là do chức năng hiển thị của blog nó tự động làm, chứ không phải mình gửi nhé, mình chỉ gửi bài mới thôi.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s