“Ma chiến hữu” và lỗ đen trong xuất bản

Tuần lễ cuối cùng của tháng Hai trôi qua không êm ả, bởi những tranh luận sôi sục của cư dân mạng được khơi mào từ bài viết ngày 22/2 của blogger Người Buôn Gió: “Sự khốn nạn trong nền văn hoá Việt Nam hiện nay” chỉ trích cuốn sách văn học “Ma chiến hữu” – tác giả Mạc Ngôn (TQ) do Trần Trung Hỷ dịch.

Thực chất, “Ma Chiến Hữu” đã được Mạc Ngôn viết xong từ 17 năm trước và được NXB Văn Học xuất bản cách đây tròn một năm, nó chưa hẳn đã là “món quà cho kỷ niệm ba mươi năm Chiến tranh biên giới 1979” như nhiều bạn đọc đồn đại.

Tuy nhiên “Ma chiến hữu” chứa đựng những thông điệp đã vượt quá khuôn khổ của văn học, khiến nhiều bạn đọc, trong đó có tôi, bất bình với tác phẩm này. Sau khi đọc và so sánh với nguyên tác tiếng Hoa “Chiến hữu trùng phùng”, tôi nhận thấy lỗi nghiêm trọng không đến từ cuốn sách này mà lại đến từ đơn vị xuất bản, cụ thể là từ người dịch, người tổ chức bản thảo và biên tập của Công ty văn hoá Phương Nam (PNC).

1. Đầu tiên, về hình thức, cuốn sách “Ma chiến hữu” không được ghi rõ thể loại là tiểu thuyết hay truyện dài, không có lời giới thiệu, không có lời dịch giả, không có cứ liệu nào chỉ dẫn cho bạn đọc ngoài ba câu dẫn đề đưa ra trang bìa cộng với những hình ảnh phản cảm minh hoạ những người lính Trung Quốc mặc quân phục đã tham gia đánh Việt Nam. Ba câu dẫn đề làm bạn đọc hiểu rằng “Ma chiến hữu” đang “ca tụng” thứ gọi là “chủ nghĩa anh hùng” (mà đọc vào nội dung bên trong mới hiểu là ca tụng chủ nghĩa anh hùng của chính những kẻ mang quân sang bắn giết người Việt Nam). Và những hình minh hoạ làm xốn xang con mắt khi hình dung nó được đặt trong bối cảnh của truyện, tức là trong những trận đánh mà đầu súng hòn đạn chĩa thẳng sang Việt Nam.

Nếu người dịch và PNC chịu khó google năm phút thì sẽ thấy, ngay chính tác giả Mạc Ngôn cũng nhiều lần lên tiếng rằng, truyện dài “Chiến hữu trùng phùng” của ông không phải là tác phẩm ca ngợi chủ nghĩa anh hùng trong chiến tranh như đại đa số tiểu thuyết chiến tranh, nhất là tiểu thuyết chiến tranh của Nga rất chuộng những hình tượng anh hùng, ca ngợi anh hùng. Ông chỉ muốn đưa ra thông điệp rằng, người lính ra trận cũng chỉ là con em nông dân, cũng là con người. Và ông muốn nhấn mạnh rằng ông rất đau đớn khi thấy Trung Quốc và Việt Nam giờ đây bắt tay hữu nghị trở lại.

Ba câu dẫn đề của PNC đi ngược lại nội dung của tác phẩm và tinh thần của tác giả, lại gây phản cảm sâu sắc trong người đọc – là những người Việt Nam bình thường và đều ít nhiều cảm thấy đau đớn mỗi khi nhắc tới cuộc chiến tranh năm 1979. Ít nhất nó làm bạn đọc hiểu lầm tinh thần của sách. Nếu PNC có một người biên tập tốt hơn, người tổ chức bản thảo sâu sát và nắm rõ tác phẩm hơn, để ý hơn đôi chút về lịch sử và chính trị, hẳn đã tránh được điều này.

2. Về nội dung, nhiều bạn đọc cho rằng “Ma chiến hữu” chỉ đơn thuần là một tác phẩm phản chiến. Mạc Ngôn căm ghét cuộc chiến tranh phi nghĩa, và Mạc Ngôn cho rằng người hy sinh là vô ích, chính Mạc Ngôn cũng phản đối cuộc chiến 1979. Tuy nhiên, nhiều bạn không biết rằng trong lời giới thiệu của Mạc Ngôn và Nhà xuất bản khi in tại Trung Quốc, cuốn sách này lại được giới thiệu là một tác phẩm về Cuộc Chiến Tranh Vệ Quốc của TQ (Có thể google để tìm tên sách + Mạc Ngôn trên các trang bán sách online, giới thiệu ebook, giới thiệu tác phẩm để đọc lời giới thiệu sách ghi rõ như thế. Hoặc theo dõi video clips Mạc Ngôn trả lời phỏng vấn Đài truyền hình Công Cộng Đài Loan 2008).

Cho đến nay, Mạc Ngôn cũng như Nhà xuất bản của TQ và hàng triệu người TQ khác đều cho rằng cuộc chiến tranh 1979 là Trung Quốc buộc phải tự vệ, bởi Việt Nam xâm lấn và gây hấn. Và tất nhiên, đã gọi là cuộc chiến Vệ Quốc tức là mặc nhiên họ (lính Tàu) phải đứng lên cầm súng, là tất phải nổ ra chiến tranh, nên nếu nói Mạc Ngôn phản đối cuộc chiến tranh Trung-Việt 1979 thì e là bạn đọc Việt Nam quá ưu ái mà thanh minh hộ cho người lính và người viết Trung Quốc.

Mạc Ngôn hy vọng tác phẩm “Chiến hữu trùng phùng” là phản chiến, nhưng đồng thời cũng không hề có căn cứ nào để nói Mạc Ngôn lên án cuộc chiến năm 1979. Trong truyện chỉ đọc được chi tiết Mạc Ngôn cho nhân vật thất vọng khi thấy quan hệ Trung- Việt bình thường hoá trở lại. Ngay cả Mạc Ngôn khi trả lời phỏng vấn báo chí nước ngoài cũng nói, ông ta buồn vì điều đó.

Dường như nỗi niềm của Mạc Ngôn tại thời điểm chiến tranh 1979 và thời điểm viết sách 1992 đều đi ngược lại mong ước của hàng chục triệu người Việt Nam.

3. Trong cuốn sách này, hình ảnh người lính (hoặc ma lính) Việt Nam đặt cạnh người lính (hoặc ma lính) Trung Quốc được miêu tả như: người Việt Nam dùng vũ khí của TQ để đánh lại chính TQ, gặp gái giữa đường bèn bỏ rượt đuổi kẻ thù mà dừng lại xúm vào véo mông sờ vú con gái, gặp hàng quán sà vào đánh chén và uống bia Tàu v.v…

Những chi tiết đâu đó thực chất có thể xử lý khéo léo trong quá trình dịch và biên tập. Không thể đổ lỗi rằng bởi vì cuộc chiến ba mươi năm trước vẫn quá gần, và không phải người dịch hoặc người biên tập nào cũng tinh ý trước những yếu tố lịch sử và chính trị trong các tác phẩm văn học.

4. Tôi vẫn cho rằng người dịch không nên chỉ là người chuyển ngữ, tốt nhất nên là người dẫn dắt tác phẩm tới người đọc một cách toàn diện, bao gồm cả đề xuất ý kiến trong lĩnh vực quảng bá, thiết kế, in ấn phát hành, bởi hơn ai hết người dịch cho dù chưa đọc tác phẩm thì cũng buộc phải nắm rõ những vấn đề về tác phẩm trước khi dịch. Trong trường hợp này, bỏ qua một vài lỗi dịch thuật (ví dụ hoa xương rồng thì dịch là hoa Bàn Tay Tiên, có trời mà biết cây Bàn Tay Tiên có phải là họ nhà cây Bàn Chân Tiên thuộc dòng thực vật Bàn Tọa Ông Tiên chăng?) thì người dịch chưa làm tốt việc của mình.

Vậy làm tốt là gì?

Là người Việt, biết chiến trận 1979, biết tinh thần của tác phẩm có tiền đề là gì, thì nên góp ý với PNC rằng, huỷ cuốn này đi, đừng thành cớ khơi dậy nỗi phẫn nộ của người dân VN. Ai cũng cần kiếm tiền, cả người dịch lẫn người làm sách và NXB, nhưng món tiền này, cầm không ấm tay đâu. Vả chăng đây cũng là một cuốn của Mạc Ngôn không được bạn đọc Trung Quốc đánh giá cao, cho là viết xuống tay so với các tác phẩm trước.

Hoặc đơn giản hơn nhiều, chỉ cần có một lời đầu sách nghiêm túc và khoa học, viết rõ những vấn đề của cuốn sách, nói rõ rằng đây là một tham chiếu thú vị để biết phía bên kia chiến tuyến viết gì về cuộc chiến 1979, để bạn đọc khỏi tưởng lầm rằng PNC và NXB Văn Học đang ra sách ngợi ca những tên lính Trung Quốc tham gia vào những ngày bắn giết đẫm máu dân và quân Việt Nam.

Khi sách được xuất bản dưới hình thức liên kết, toàn bộ nội dung và chất lượng của cuốn sách phụ thuộc vào đơn vị liên kết xuất bản chứ không phụ thuộc vào Nhà xuất bản, thì những “Ma chiến hữu” thực sự là một “lỗ đen” dễ dàng hút vào đó tất cả những yếu kém hoặc thiếu sót trong quá trình thực hiện để cho ra đời một cuốn sách. Và bày ra trước bạn đọc như một sự thật sững sờ, rằng, bạn đọc cứ phẫn nộ đi, đằng nào thì sự cũng đã rồi.

5. Mạc Ngôn có thể chưa biết phản ứng của độc giả Việt Nam, có ý kiến cho rằng đây là một cuốn sách lậu bản quyền, thậm chí ông cũng còn chưa biết “Chiến hữu trùng phùng” được phát hành tại Việt Nam.

Những bài viết liên quan:

Người Buôn Gió: “Sự khốn nạn trong nền văn hoá Việt Nam hiện nay“.

Tuấn Khanh: “Hãy cứ bán đi tất cả phần mình, nhưng xin giữ lại lương tri

Hoàng Linh: “Anh hùng

Na Son: “NXB Văn học xuất bản sách ca ngợi lính Trung Quốc trong cuộc chiến tranh biên giới 1979

Người Buôn Gió: “Khía cạnh văn học?

Linh: “Ma chiến hữu

Sweet tears: Từ “Ma chiến hữu” tới” Chú Mìn Phủ và tôi“.

Nguyễn Xuân Diện: “Ý kiến của tôi về Ma chiến hữu

Mr.Do: “Ma chiến hữu, con ma nào ở đây?”

Lê Phú Khải: “Nhà xuất bản Văn Học muốn gì?”

Cavenui: “Entry for February 25, 2009

64 Comments

  1. Cuốn sch xếp lầm trang (Lưu Quang Vũ)

    Cuốn sch ti nhặt được trn đường
    Xếp bằng những trang của nhiều cuốn sch
    Mở đầu l một chuyện tnh
    Đi trai gi dưới vầng trăng tiễn biệt
    Tiếp ngay sang đoạn kết om sm
    Vụ tranh gia ti quanh một hiệu bun
    Chương hồi k chiến tranh
    Của vị tướng gi ở phng tuyến Cuốc
    Chen vo mấy trang dạy nghề nấu bếp
    Đoạn chạy trốn của tn gin điệp
    Ai giết b gi chưa kịp biết
    Sch đ kể về sa mạc G-bi
    Phu nhn đa tnh đang độc thoại lm ly
    Bỗng chằng chịt vi chương số học
    Đoạn l thuyết cao siu của nh triết học
    Bỗng ngu si lời g li b
    Ti đọc hoi khng thể đon ra
    Nghĩa l sao, tại đu lại thế
    Do ở thợ in cẩu thả
    Hay anh đng sch đin rồ
    Chuyện hai người cch xa
    Chắc rồi sau gặp gỡ
    Em c đọc, em ơi đừng buồn sợ
    Thật ra sch trn đời
    C phải tri đầu đui
    Tất cả rối bời
    L do người ta lầm lẫn.

  2. Tiếc qu em chưa được đọc cuốn ny
    may m ln mạng tm được link down
    http://www.mediafire.com/download.php?yyymltwwnnd
    Ni về cuộc chiến ny
    Trung QUốc từng đưa ra l do như sau
    V thời điểm đ Trung Quốc v Lin X đang xung đột
    hơn nữa Lin X V Việt Nam từng thỏa thuận với nhau nếu một trong 2 bn c chiến tranh nước cn lại sẽ mang qun qua gip
    V về Lin X khng mang qun qua gip nhưng bn Trung QUốc đ thiệt hại rất nặng( trn 60000 lnh )thất bại về mặt chiến thuật tuy đạt được mục đch
    Hầu hết những sch về đề ti chiến tranh như thế ny đều được kiểm duyệt rất chặt( như cuốn một nền ha bnh bị bỏ lở chẳng hạn) nhưng qua những g em đọc trn blog v 1 số blog khc th c lẽ l NXB đ để lọt chăng

  3. Người Trung Quốc bất kể l ai cũng đều tin rằng cuộc chiến của họ l chỉ để tự vệ v c chnh nghĩa. Điều ny rất đng lo ngại:

    “…Điều ti quan tm l với những người Trung Quốc trẻ, được đo tạo bản bản ở trong nước, th thng qua tuyn truyền v gio dục của nh nước Trung Quốc, họ hiểu về căn nguyn cuộc chiến như thế no.

    Sau một giờ trao đổi, cả ba người đều đưa ra cng một kết luận giống hệt nhau: Trung Quốc tiến đnh Việt Nam, v:

    1. Trung Quốc đ gip đỡ Việt Nam rất nhiều trong cuộc khng chiến chống Mĩ, nhưng Việt Nam đ lin kết với Lin X (cũ) để đe dọa Trung Quốc. Bằng chứng l Việt Nam đ cho Hải qun Lin X (cũ) sử dụng cảng Cam Ranh.
    2. Do Việt Nam tiến đnh Campuchia, một đồng minh thn cận của Trung Quốc (họ dng chữ “partner”, một chữ để chỉ người rất gần gũi như vợ/chồng hoặc đối tc rất thn thiết).
    3. Do xung đột bin giới dai dẳng, Việt Nam đi chia bin giới theo hướng c lợi cho mnh (họ minh họa bằng hnh một quả đồi đang tranh chấp, Việt Nam đi đường bin giới đi vng qua pha bn họ, cn Trung Quốc muốn đường bin giới đi qua đỉnh đồi)…”

  4. Một số người cho rằng văn học l văn học, ko dy dưa chnh trị chnh trị > nh văn chỉ nn viết về bướm chỉ l bướm v chim chỉ l chim m thi.
    Lại c lập luận rằng, Mạc Ngn tả lnh Tu chủ yếu l dn ngu cu đen, đnh ta chỉ v kiếm miếng ăn, chứ khng phải ca ngợi anh hng g ro > my l anh hng hay anh chị đến đốt nh, cướp của, giết người nh ta th my cũng vẫn l giặc cướp, tao phải chm, thế thi.
    Trong cuốn sch, Mạc Ngn khng ca ngợi chiến tranh m ln n chiến tranh phi nghĩa > l chnh nghĩa hay phi nghĩa l việc của ng ta > nhưng r rng, my dng mọi cch chia cắt, đổi chc đổi chc nước ta khng xong, lại la qun sang dạy cho chng ta một bi học bằng việc giết hại d man hng trăm nghn người > th 100% my phi nghĩa, tao chnh nghĩa 100 %, tao phải đnh.
    Nếu cứ theo tinh thần thch mu xanh, yu ha bnh, th mấy nghn năm b T-rưng, T-riệu, L Nam Đế, Ng Quyền, L Trần Hồ, L, Ty Sơn chống Tu đều đng bị gọi l nữ yu (sử Hn gọi b T-rưng như vầy), giặc cỏ hết ?
    Ni thế cho đng tinh thần b con sống ở bin giới pha Bắc chịu trận bao vụ di chuyển mồ m, cắt cổ người lớn, bắt trẻ con, bắt phụ nữ, nm đ ro ro…để con b chng mnh đy mỗi thng lĩnh vi triệu hay vi chục triệu, vi trăm triệu v nhm nhi Ma chiến hữu, lại cn viết blog.

  5. Một số người cho rằng văn học l văn học, ko dy dưa chnh trị chnh trị > nh văn chỉ nn viết về bướm chỉ l bướm v chim chỉ l chim m thi.
    Lại c lập luận rằng, Mạc Ngn tả lnh Tu chủ yếu l dn ngu cu đen, đnh ta chỉ v kiếm miếng ăn, chứ khng phải ca ngợi anh hng g ro > my l anh hng hay anh chị đến đốt nh, cướp của, giết người nh ta th my cũng vẫn l giặc cướp, tao phải chm, thế thi.
    Trong cuốn sch, Mạc Ngn khng ca ngợi chiến tranh m ln n chiến tranh phi nghĩa > l chnh nghĩa hay phi nghĩa l việc của ng ta > nhưng r rng, my dng mọi cch chia cắt, đổi chc đổi chc nước ta khng xong, lại la qun sang dạy cho chng ta một bi học bằng việc giết hại d man hng trăm nghn người > th 100% my phi nghĩa, tao chnh nghĩa 100 %, tao phải đnh.
    Nếu cứ theo tinh thần thch mu xanh, yu ha bnh, th mấy nghn năm b T-rưng, T-riệu, L Nam Đế, Ng Quyền, L Trần Hồ, L, Ty Sơn chống Tu đều đng bị gọi l nữ yu (sử Hn gọi b T-rưng như vầy), giặc cỏ hết ?
    Ni thế cho đng tinh thần b con sống ở bin giới pha Bắc chịu trận bao vụ di chuyển mồ m, cắt cổ người lớn, bắt trẻ con, bắt phụ nữ, nm đ ro ro…để con b chng mnh đy mỗi thng lĩnh vi triệu hay vi chục triệu, vi trăm triệu v nhm nhi Ma chiến hữu, lại cn viết blog.

  6. đng l hồi đ em sang Tu, nghe cc bạn Tu v nghe cc bạn Việt Nam ở Tu kể l: cc bạn Tu lun nghĩ l Việt Nam đng bị Tu đnh đn v tro trở, được viện trợ cho vũ kh, đạn dược, quần o, lương thực…m quay gio đnh Tu. Chắc chng n ko được học hng nghn năm qua, Tu lấn dần từng cm đất vng bin.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s